Malatya'da kayısı üretimi ve ihracatı, son yıllarda artan zirai don olayları, iklim değişikliği ve küresel pazardaki daralma nedeniyle tarihi bir sınavdan geçiyor. Dünya pazarındaki hakimiyetini korumak isteyen sektör için en net ve kapsamlı uyarı Türkiye Tohumcular Birliği’nden (TÜRKTOB) geldi. TÜRKTOB Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Kasım Kılıç; üreticiler, ihracatçılar, meslek odaları ve kamu kurumlarının ortak hareket etmesi gerektiğini belirterek, Malatya kayısıcılığında geleneksel yöntemlerden bilimsel ve modern bahçecilik modellerine geçilmesinin artık bir tercih değil, zorunluluk olduğunu vurguladı. Zirai Don Felaketi Üretimi Vurdu: Rekolte Tablosu Alarm Veriyor Malatya’da 2025 yılının Nisan ayında yaşanan ağır zirai don felaketi, rekoltede yaşanan dramatik düşüşü ve üreticinin karşı karşıya kaldığı tabloyu gözler önüne serdi. Paylaşılan resmi veriler, tehlikenin boyutunu şöyle özetliyor: 2024 Yaş Kayısı Üretimi: 690 bin 730 ton (TÜİK verisi) 2025 Yaş Kayısı Üretimi: 2 bin 558 ton (11-12 Nisan zirai donu sonrası) 2025 Çiftçi Destek Ödemesi: Dondan etkilenen 39 bin 392 çiftçiye, 808 bin 946 dekar alan için toplam 4 milyar 346 milyon TL (Malatya Valiliği verisi) 2026 Tahmini Rekoltesi: 341 bin 55 ton yaş kayısı (Malatya Valiliği Hasat Komisyonu tahmini) Dona ve Şarka Hastalığına Dayanıklı Çeşitler Yolda Sektörün geleceğinin Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen bilimsel projelere bağlı olduğunu ifade eden Kasım Kılıç, laboratuvarda elde edilen verilerin zaman kaybetmeden sahaya ve yeni kurulacak bahçelere aktarılması gerektiğini söyledi. TÜBİTAK 1004 programı kapsamında enstitüde sürdürülen ve 2027 yılında tamamlanması planlanan stratejik projeyle; ilkbahar donlarına, iklim krizine ve Şarka hastalığına dayanıklı, geç çiçeklenen yeni kayısı çeşitleri belirlenerek üretime kazandırılacak. Kayısıda Modern Dönem: Bodur Anaç ve Doku Kültürü Hamlesi Geleneksel bahçelerde ağaçların geniş alanlar kapladığını ve bakım süreçlerinin zorlaştığını belirten Kılıç, bodur ve yarı bodur klonal anaçlarla modern üretim modeline geçilmesi gerektiğini vurguladı. Dekara 40 Ağaç: Yeni yetiştiricilik sistemleriyle uygun koşullarda dönüm/dekar başına 40 ağaca kadar dikim yapılması hedefleniyor. Bu sistem bakım, budama, ilaçlama ve hasat maliyetlerini ciddi oranda düşürecek. Ar-Ge Takvimi: Enstitüde 2022'de başlatılan anaç geliştirme çalışmalarının yanı sıra 2025-2029 dönemini kapsayan yeni araştırmalar aralıksız sürüyor. Doku Kültürü Laboratuvarı: Hastalıklardan ari, sağlıklı ve güvenilir fidan üretimi için enstitü bünyesindeki doku kültürü laboratuvarının kapasitesinin acilen artırılması gerektiği kaydedildi. Akçadağ Araştırması: Rakım Yükseldikçe Don Riski Düşüyor Akçadağ ilçesinde 6 bin 140 kayısı bahçesinin 2013-2023 yılları arasındaki 10 yıllık verilerini kapsayan bilimsel araştırmanın sonuçlarını da paylaşan Kılıç, rakım ve çeşit seçiminin hayati önem taşıdığını belirtti. Rakım Etkisi: Düşük rakımlı bahçelerde don zararı en yüksek seviyeye ulaşırken, rakım arttıkça çiçeklenmenin gecikmesine bağlı olarak don hasarı azalıyor. Çeşit Toleransı: Araştırma verilerine göre Şekerpare çeşidinin dona karşı son derece duyarlı olduğu, Çataloğlu çeşidinin ise mevcut koşullarda dona daha fazla tolerans gösterdiği tespit edildi. "Dünya Pazar Payımız Yüzde 50'ye Geriledi" BİLSAM’ın Şubat 2026’da yayımladığı Malatya Kayısısı Gelecek Stratejileri Raporu'na atıfta bulunan Kılıç, Malatya’nın dünya kuru kayısı ihracatındaki pazar payının son 15 yılda yüzde 75-80 seviyelerinden yüzde 50-55 düzeyine gerilediğine dikkat çekti. Hedefin, bilimsel üretimle bu payı yeniden yüzde 80-90 seviyelerine çıkarmak olduğunu vurguladı. Sektördeki görüş ayrılıklarına da değinen Kılıç, Yazıhan Ziraat Odası Başkanı’nın eleştirilerine atıfta bulunarak, kişisel çekişmeler ve yüzeysel eleştiriler yerine tüm paydaşların ortak paydada buluşarak Kayısı Araştırma Enstitüsü projelerine destek vermesi gerektiğini belirtti. Türkiye Tohumculukta 158 Milyon Dolar Dış Ticaret Fazlası Verdi TÜRKTOB’un 2025 yılı genel sektör verilerini de açıklayan Kılıç, Türkiye'nin tohumculukta güçlü bir üretim gücüne ulaştığını ifade etti: İhracat: 540 milyon dolar İthalat: 382 milyon dolar Dış Ticaret Fazlası: 158 milyon dolar Sertifikalı Tohum Üretimi: 1 milyon 351 bin ton (117 ülkeye ihraç ediliyor) Kılıç ayrıca, 2 Mayıs 2024 tarihinde alınan kararla İsrail ile tüm ürün gruplarında ticaretin durdurulması kapsamında doğrudan tohum ticaretinin de tamamen sona erdiğini hatırlatarak, yerli ve milli çeşit geliştirme çalışmalarının stratejik öneminin altını çizdi. Kaynak: MHA