Unutkanlık, dikkat dağınıklığı ve hafıza sorunları özellikle ilerleyen yaşlarda daha fazla önem kazanıyor. Ancak bilimsel araştırmalar, beyin sağlığının yalnızca yaşlanmaya bağlı olmadığını, günlük yaşam alışkanlıklarının da bu süreçte etkili olduğunu gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütünün 15 Temmuz 2026'da yayımladığı ve 2 Eylül'de yönetici özeti paylaşılan yeni rehber, bilişsel gerileme ve demans riskini azaltmaya yönelik önemli öneriler içeriyor. Fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, sosyal ilişkiler ve bazı sağlık sorunlarının kontrol altında tutulması öne çıkarken, araştırmalardaki dikkat çekici yüzde 45 oranı da merak uyandırıyor. Peki, beyin sağlığını korumak için hangi alışkanlıklara dikkat edilmeli? REKLAM DEMANS RİSKİNİN YÜZDE 45'İ DEĞİŞTİRİLEBİLİR FAKTÖRLERLE İLİŞKİLİ Dünya Sağlık Örgütünün yeni rehberine göre demans riskinin yüzde 45'e varan bölümü, değiştirilebilir risk faktörleriyle bağlantılı. Sigara kullanımı, fiziksel hareketsizlik, sosyal izolasyon, hava kirliliği, yüksek tansiyon ve diyabet bu faktörler arasında yer alıyor. Bu oran, herkesin demanstan korunabileceği anlamına gelmiyor ancak riskin azaltılması için önemli fırsatlar bulunduğunu gösteriyor. DÜNYADA 57 MİLYONDAN FAZLA KİŞİ DEMANSLA YAŞIYOR DSÖ'nün verilerine göre dünya genelinde 57 milyondan fazla kişi demansla yaşıyor. Her yıl yaklaşık 10 milyon yeni vaka ortaya çıkıyor. Alzheimer hastalığı ise demans vakalarının yaklaşık yüzde 60-70'ini oluşturuyor. Demans hafızayı, düşünme becerilerini ve günlük yaşamı sürdürebilme yetisini etkiliyor. REKLAM DÜZENLİ HAREKET ETMEK BEYİN SAĞLIĞINI DESTEKLİYOR Fiziksel aktivite, DSÖ'nün demans riskini azaltmaya yönelik önerilerinin başında geliyor. Düzenli yürüyüş yapmak, bisiklete binmek veya günlük hareket miktarını artırmak hem genel sağlığı destekliyor hem de bilişsel gerileme riskinin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor. BESLENME ALIŞKANLIKLARI DA ÖNEMLİ Sağlıklı ve dengeli beslenme, beyin sağlığını destekleyen temel alışkanlıklar arasında bulunuyor. DSÖ, demans riskini azaltmaya yönelik önerilerinde sağlıklı beslenmeye yer veriyor. Sebze, meyve ve dengeli öğünlerin günlük yaşamda daha fazla yer bulması, genel sağlığın korunmasına da yardımcı oluyor. REKLAM SOSYAL İLİŞKİLERİN BEYİN ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Aile ve arkadaşlarla iletişim kurmak, sosyal etkinliklere katılmak ve başkalarıyla zaman geçirmek yalnızlık hissini azaltmanın ötesinde önem taşıyor. DSÖ'nün yeni rehberinde sosyal izolasyon, değiştirilebilir demans risk faktörleri arasında gösteriliyor. Sosyal açıdan aktif kalmak ise beyin sağlığını destekleyebilecek alışkanlıklar arasında değerlendiriliyor. BEYNİ AKTİF TUTMAK NEDEN ÖNEMLİ? Yeni şeyler öğrenmek, zihinsel etkinliklere katılmak ve düşünme becerilerini kullanmaya devam etmek de bilişsel sağlığı destekleyebiliyor. DSÖ, normal bilişsel işlevlere sahip veya hafif bilişsel bozukluğu bulunan yetişkinler için zihinsel uyarım ve bilişsel egzersizleri risk azaltma yaklaşımları arasında değerlendiriyor. REKLAM YÜKSEK TANSİYON VE DİYABETE DİKKAT Beyin sağlığını etkileyen faktörler yalnızca günlük alışkanlıklarla sınırlı değil. Yüksek tansiyon, diyabet ve yüksek kolesterol de demans riskini artırabilen sağlık sorunları arasında bulunuyor. DSÖ, bu hastalıkların uygun şekilde takip ve tedavi edilmesinin bilişsel gerileme riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtiyor. UYKU SORUNLARI DA RİSK FAKTÖRLERİ ARASINDA DSÖ'nün Temmuz 2026'da güncellediği demans bilgi notunda kötü uyku, demans riskini artırabilen etkenler arasında sayılıyor. Uyku sorunlarının değerlendirilmesi ve sağlıklı uyku alışkanlıklarının sürdürülmesi, genel sağlığın yanı sıra beyin sağlığı açısından da önem taşıyor. REKLAM İŞİTME KAYBI GÖZ ARDI EDİLMEMELİ İşitme kaybı da bilişsel gerilemeyle ilişkili olabilen sağlık sorunlarından biri. Dünya Sağlık Örgütü, ihtiyaç duyan kişilerde işitme cihazı kullanımının demans riskini azaltmaya yönelik yaklaşımların bir parçası olabileceğini belirtiyor. Bu nedenle işitme sorunlarının erken değerlendirilmesi önem taşıyor. VİTAMİN TAKVİYELERİ HER ZAMAN ÇÖZÜM DEĞİL DSÖ'nün yeni rehberindeki dikkat çekici noktalardan biri de vitamin ve takviyelerle ilgili. Kurum, eksiklik tanısı bulunmayan kişilerde B ve E vitaminleri, omega-3 ve multivitamin takviyelerinin yalnızca demans riskini azaltmak amacıyla kullanılmasını önermiyor. Bunun nedeni, beklenen yararın olası zararlardan fazla olduğunu gösteren yeterli kanıtın bulunmaması. REKLAM BEYİN SAĞLIĞINI KORUMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR? Dünya Sağlık Örgütü, yaşam boyunca hareketli kalmayı, sigara kullanmamayı, zararlı alkol tüketiminden kaçınmayı, dengeli beslenmeyi ve sosyal ilişkileri sürdürmeyi öneriyor. Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol değerlerinin takip edilmesi, sağlıklı kilonun korunması ve hava kirliliğine maruziyetin azaltılması da öneriler arasında bulunuyor. Bu alışkanlıklar demans riskini tamamen ortadan kaldırmasa da daha sağlıklı bir yaşlanma sürecini destekleyebiliyor.