Haberlerimizi Google’da Takip Edin Gelişmelerden anında haberdar olun. Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin D vitamininin önemi yalnızca fizyolojik görevleriyle sınırlı değildir. Eksiklik sıklığı, takviye kullanımının hangi gruplarda değerlendirilmesi gerektiği ve klinik araştırmalardan elde edilen sonuçlar da bilimsel çalışmaların konuları arasındadır. [3, 4] D vitamini nedir ve vücutta nasıl oluşur? D vitamini, güneş ışığındaki ultraviyole B (UVB) ışınlarının etkisiyle deride sentezlenebilir. Oluşan D vitamini önce karaciğerde 25-hidroksivitamin D'ye [25(OH)D], ardından böbreklerde biyolojik olarak aktif formu olan 1,25-dihidroksivitamin D'ye dönüştürülür. [1, 2] Vücudun D vitamini durumunun değerlendirilmesinde genellikle kandaki 25(OH)D düzeyi kullanılır. Ancak ölçüm sonuçlarının yorumlanmasında bireyin sağlık durumu ve klinik gereksinimleri dikkate alınmalıdır. [3, 4] D2 ve d3 arasındaki fark D vitamininin iki temel formu bulunur: D2 vitamini (ergokalsiferol): Bazı mantarlarda ve UV ışığına maruz bırakılmış mantar ürünlerinde bulunabilir. D3 vitamini (kolekalsiferol): Deride güneş ışığı etkisiyle sentezlenebilir. Hayvansal kaynaklı bazı besinlerde de bulunur. Her iki form da vücutta metabolik dönüşümlerden geçer. Formların özellikleri ve kullanım koşulları değerlendirilirken kişisel gereksinimler dikkate alınmalıdır. [1, 2] D vitamini vücutta hangi görevlerde rol alır? D vitamini, bağırsaklardan kalsiyum ve fosfor emiliminin düzenlenmesinde ve kemik mineralizasyonunda rol alır. Ayrıca D vitamini reseptörleri bağışıklık hücreleri dahil farklı dokularda bulunmaktadır. [1, 2] D vitamininin normal fizyolojik işlevleri kapsamında şu görevleri öne çıkar: Normal kemiklerin korunmasını destekler. Normal kas fonksiyonunun korunmasını destekler. Normal dişlerin korunmasını destekler. Bağışıklık sisteminin normal fonksiyonunu destekler. Kalsiyumun ve fosforun normal emilimine ve kullanımını destekler. Bu görevler, D vitamininin vücuttaki önemini açıklamakla birlikte takviye kullanımının belirli hastalıkları önlediği veya tedavi ettiği anlamına gelmez. Takviye edici gıdalara ilişkin sağlık beyanlarında, ilgili mevzuatta izin verilen ifadelerin kullanılması gerekmektedir. [M1]” D vitamini eksikliği ne kadar yaygın? D vitamini düzeylerinin toplumlar arasında farklılık gösterdiği, geniş katılımlı araştırmalarda ortaya konmuştur. Avrupa'daki standartlaştırılmış verileri inceleyen bir araştırmada, katılımcıların %40,4'ünde 25(OH)D düzeyi 50 nmol/L'nin, %13'ünde ise 30 nmol/L'nin altında bulunmuştur. [5] Türkiye'de Ege Bölgesi'nde kış sonunda gerçekleştirilen bir araştırmada yetişkinlerin %74,9'unda düşük D vitamini düzeyi bildirilmiştir. [6] Düzce'deki bir üniversite hastanesine başvuran 85.892 yetişkinin verileriyle gerçekleştirilen retrospektif çalışmada ise katılımcıların %66,4'ünde 25(OH)D düzeyi 20 ng/mL'nin altında bulunmuştur. Bu araştırma hastaneye başvuran kişilerle sınırlı olduğundan sonuçları Türkiye nüfusunun tamamını temsil etmez. [7] Çalışmalardaki farklı eşik değerler, örneklem özellikleri ve mevsimsel koşullar nedeniyle bu oranlar doğrudan karşılaştırılmamalıdır. Kimler daha fazla risk altında? Bazı bireylerde D vitamini düzeyinin düşük olma olasılığı daha yüksek olabilir. İleri yaş, koyu ten rengi, obezite, güneş ışığından sınırlı yararlanma ve emilim bozuklukları değerlendirilmesi gereken faktörler arasındadır. [3, 5] Meslek gruplarını karşılaştıran sistematik bir derlemede, kapalı alan çalışanlarının %78'inde ve vardiyalı çalışanların %80'inde 50 nmol/L'nin altında D vitamini düzeyleri bildirilmiştir. [8] Ancak risk grubunda bulunmak, mutlaka D vitamini eksikliği olduğu anlamına gelmez. Uzmanlar ne diyor? Kılavuzlardaki güncel yaklaşım D vitamini kullanımına ilişkin uzman yaklaşımları, yeni bilimsel kanıtlarla birlikte güncellenmektedir. Endocrine Society tarafından 2011 yılında yayımlanan klinik kılavuz, eksiklik açısından risk taşıyan gruplarda D vitamini düzeylerinin değerlendirilmesine odaklanmıştır. [3] 2024 yılında yayımlanan güncel Endocrine Society kılavuzu ise hastalıkların önlenmesine yönelik takviye kullanımında daha hedefli bir yaklaşım benimsemektedir. Kılavuzda 1-18 yaş aralığındaki bireyler, 75 yaş ve üzerindekiler, gebeler ve yüksek riskli prediyabeti bulunan kişiler için belirli koşullarda D vitamini desteği önerilmektedir. Bununla birlikte 75 yaş altındaki genel olarak sağlıklı yetişkinlerde günlük referans alımın üzerinde rutin takviye kullanımı ve genel popülasyonda rutin D vitamini taraması önerilmemektedir. [4] Kılavuzun hazırlanmasında görev alan kurulun başkanı, Harvard Tıp Fakültesi ve Massachusetts General Hospital'dan Dr. Marie B. Demay, Endocrine Society'nin resmi yayınında, 75 yaş altındaki sağlıklı yetişkinlerin önerilen günlük D vitamini miktarını karşılamaları ve D vitamini eksikliği açısından ek risk faktörleri taşımamaları durumunda ilave takviyeye ihtiyaç duymayabileceklerini açıklamıştır. [15] Bu uzman değerlendirmesi, D vitamini takviyesinin herkes için aynı şekilde ele alınmaması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bireysel gereksinimler, yaş ve sağlık koşulları doğrultusunda değerlendirme yapılması önemlidir. D vitamini takviyesi araştırmalarda ne gösterdi? D vitamini takviyeleri üzerine yapılan araştırmalarda farklı klinik sonuçlar incelenmiştir. 25.871 yetişkinin katıldığı VITAL çalışmasında günlük 2.000 IU D vitamini kullanımı, plaseboya kıyasla invaziv kanser veya majör kardiyovasküler olay riskinde anlamlı azalma göstermemiştir. [9] Aynı araştırma kapsamında gerçekleştirilen kırık analizinde de D vitamini eksikliği veya düşük kemik kütlesine göre seçilmemiş yetişkinlerde kırık riskinde anlamlı azalma saptanmamıştır. [10] Toplam 81 çalışmayı değerlendiren bir meta-analizde de D vitamini takviyesinin kırık, düşme ve kemik mineral yoğunluğu üzerindeki sonuçlarında genel olarak anlamlı fayda gösterilememiştir. [11] Bu bulgular, D vitamininin normal fizyolojik görevleri ile takviye kullanımından beklenen klinik sonuçların birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Solunum yolu enfeksiyonları D vitamini takviyelerinin akut solunum yolu enfeksiyonlarıyla ilişkisi de çeşitli araştırmalarda incelenmiştir. 2017 yılında yayımlanan bireysel katılımcı verilerine dayalı meta-analizde genel enfeksiyon riskinde azalma bildirilmiş; bulguların günlük veya haftalık uygulamalarda ve başlangıç D vitamini düzeyi çok düşük olan katılımcılarda daha belirgin olduğu belirtilmiştir. [12] 2021 yılında yayımlanan güncel meta-analizde ise genel riskte küçük bir azalma bildirilmiş, ancak çalışmalar arasındaki farklılıkların sonuçların yorumlanmasını sınırladığı vurgulanmıştır. [13] Bu sonuçlar, D vitamini takviyelerinin enfeksiyonları kesin olarak önlediği şeklinde değerlendirilmemelidir. D vitamini takviyesi seçerken nelere bakılabilir? D vitamini içeren takviyeler değerlendirilirken ürünlerin etiket ve içerik bilgileri incelenmelidir. Vitamin formu: Ürünün D2 veya D3 vitamini içerdiği kontrol edilebilir. İçerik miktarı: Bir porsiyondaki D vitamini miktarı IU veya mikrogram (μg) cinsinden değerlendirilebilir. Ürün formu: Tablet, damla veya sprey gibi farklı kullanım formları karşılaştırılabilir. Ek bileşenler: K2 vitamini gibi diğer bileşenlerin bulunup bulunmadığı incelenebilir. Yardımcı maddeler: Laktoz gibi kişisel tercihler veya hassasiyetler açısından önemli olabilecek maddeler kontrol edilebilir. Örneğin Nutraxin Vitamin D3 Tablet, tablet başına 1.000 IU D3 vitamini içerirken yardımcı maddeleri arasında laktoz monohidrat bulunmaktadır. Nutraxin Vitamin D3K2 Spray ise bir püskürtmede 1.000 IU D3 vitamini ve 25 μg K2 vitamini (menakinon-7) içermektedir. [P1, P2] Farklı ürün seçeneklerini karşılaştırmak isteyenler D3 K2 vitamini içeren takviyeler kategorisini inceleyebilir. Ürünlerin içerik farklılıkları, herhangi bir ürünün klinik açıdan daha etkili olduğu anlamına gelmez. Fazlası zararlı mı? Dikkat edilmesi gerekenler D vitamini yağda çözünen bir vitamindir. Uzun süre boyunca gereğinden yüksek miktarlarda alınması, vücutta kalsiyum düzeyinin yükselmesiyle karakterize hiperkalsemiye yol açabilir. Bu durum böbrekler ve diğer organlar açısından ciddi sonuçlarla ilişkili olabilir. [14] 2024 Endocrine Society kılavuzu, takviye kullanımına yönelik endikasyonu bulunan 50 yaş üzerindeki yetişkinlerde aralıklı yüksek doz uygulamalar yerine günlük düşük doz uygulamaların tercih edilmesini önermektedir. [4] Düzenli ilaç kullananların, kronik hastalığı olanların ve özel sağlık koşullarına sahip bireylerin takviye kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışması önemlidir. Sonuç D vitamini; kalsiyum ve fosfor metabolizması, normal kemik yapısı ve çeşitli fizyolojik işlevler açısından önemli bir besin ögesidir. Türkiye ve Avrupa'da gerçekleştirilen araştırmalar, düşük D vitamini düzeylerinin farklı gruplarda yaygın olabildiğini göstermektedir. [1, 5, 6, 7] Bununla birlikte D vitamini takviyelerinin klinik sonuçları, araştırılan gruba, başlangıç düzeyine ve uygulama şekline göre farklılaşmaktadır. Güncel uzman kılavuzları da takviye kullanımında bireysel ihtiyaçların dikkate alınmasını önermektedir. [4] D vitamini içeren ürünlerin özelliklerini incelemek isteyenler, Nutraxin Vitamin D3 Tablet ürününün içerik ve kullanım bilgilerini değerlendirebilir. Takviye kullanımı, dengeli beslenmenin yerine geçmez ve gerektiğinde sağlık profesyoneli görüşüyle planlanmalıdır. Kaynakça Bilimsel kaynaklar [1] Holick MF. Vitamin D deficiency. New England Journal of Medicine. 2007. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17634462/ [2] Bikle DD. Vitamin D metabolism, mechanism of action, and clinical applications. Chemistry & Biology. 2014. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24529992/ [3] Holick MF, et al. Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2011. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21646368/ [4] Demay MB, et al. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38828931/ [5] Cashman KD, et al. Vitamin D deficiency in Europe: pandemic? American Journal of Clinical Nutrition. 2016. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26864360/ [6] Hekimsoy Z, et al. Vitamin D status among adults in the Aegean region of Turkey. BMC Public Health. 2010. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21176241/ [7] Samanci R. How deficient are we? A retrospective analysis of vitamin D status in 85,892 Turkish adults. BMC Public Health. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41652560/ [8] Sowah D, et al. Vitamin D levels and deficiency with different occupations: a systematic review. BMC Public Health. 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28637448/ [9] Manson JE, et al. Vitamin D Supplements and Prevention of Cancer and Cardiovascular Disease. New England Journal of Medicine. 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30415629/ [10] LeBoff MS, et al. Supplemental Vitamin D and Incident Fractures in Midlife and Older Adults. New England Journal of Medicine. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35939577/ [11] Bolland MJ, Grey A, Avenell A. Effects of vitamin D supplementation on musculoskeletal health: a systematic review, meta-analysis, and trial sequential analysis. The Lancet Diabetes & Endocrinology. 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30293909/ [12] Martineau AR, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ. 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28202713/ [13] Jolliffe DA, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: a systematic review and meta-analysis of aggregate data from randomised controlled trials. The Lancet Diabetes & Endocrinology. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33798465/ [14] Marcinowska-Suchowierska E, et al. Vitamin D Toxicity – A Clinical Perspective. Frontiers in Endocrinology. 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30294301/ [15] Seaborg E. To D or Not To D? What Questions Does the Latest Endocrine Society Guideline Answer About Vitamin D Supplements? Endocrine News. 2024. https://endocrinenews.endocrine.org/to-d-or-not-to-d-what-questions-does-the-latest-endocrine-society-guideline-answer-about-vitamin-d-supplements/ Ürün kaynakları [P1] Nutraxin Vitamin D3 Tablet – Resmi ürün sayfası. https://nutraxin.com.tr/urunler/vitamin-d3-tablet [P2] Nutraxin Vitamin D3K2 Spray – Resmi ürün sayfası. [P3] Nutraxin D3 K2 Vitamini İçeren Takviyeler – Resmi kategori sayfası. https://nutraxin.com.tr/urunler/d3-k2-vitamini-iceren-takviyeler Mevzuat kaynağı [M1] Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 20 Nisan 2023, Sayı: 32169. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230420.htm İlandır