Eskişehir 'de biyoteknoloji uzmanı biyolog olarak çalışan Sevtap Gedik, Türkinform'a özel yaptığı açıklamada ekimde gıda mikrobiyolojisinin gündemine giren salgınları değerlendirdi. Gedik, hastalık yapan mikroorganizmaların değişmediğini ama bulaşmanın kaynağının giderek taze ürüne ve çevreye kaydığını söyledi. "Karşımızdaki patojenler yine Salmonella, Listeria, E. coli ve Cyclospora. Değişen tek şey bulaşma kaynağının taze ürünlere ve çevreye doğru kayması" diyen Gedik, Türkiye'de geçmişte toplu yemeklerden kaynaklanan zehirlenmelerli hatırlattı. TÜRKİYE'DE ZEHİRLENMELER TOPLU YEMEKTEN ÇIKTI İzmir'in Kemalpaşa ilçesinde 13 Ekim'de bir yemek şirketinin farklı iş yerlerine gönderdiği yemeği yiyen 80 işçi tedavi için hastanelere gitti. Siirt'in Kurtalan ilçesine bağlı Kayabağlar beldesinde 16 Ekim'de tavuk dürüm yedikten sonra sağlık kuruluşlarına başvuranların sayısı 88'e ulaştı, başvuranların 77'si öğrenciydi. Gedik'in örnek verdiği Zonguldak'taki vakada ise 5 çalışan kızarmış tavuktan zehirlendi. Vakalarda etkenin henüz açıklanmadığını hatırlatan Gedik, "Tavuk, toplu üretim ve soğuk zincir bizim tarafta yine en sık karşılaştığımız senaryo" dedi. AVRUPA'DAKİ SALGININ İZİ SULAMA SUYUNA ÇIKTI Gedik'e göre ekimin dünyadaki en çok konuşulan başlığı Salmonella ile domates oldu. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'ne (ECDC) göre birkaç yıldır her yaz yeniden ortaya çıkan Salmonella Strathcona salgınında 2026'da 10 ülkede 160'ı aşkın yeni hasta kayda geçti, hastalığın çoğu temmuz ile eylül arasında başladı. Bir mikrobiyolog olarak en çok kaynağın tarladan gelmesine odaklandığını belirten Gedik, "İtalya'da bir üreticinin kuyusundan alınan sulama suyunda salgına yol açan suş tespit edildi, aynı suş Avusturya'da İtalyan çeri domateslerinde de doğrulandı. Sulama suyundan ürünün yüzeyine, oradan da sofraya uzanan zincir artık kanıtlandı" dedi. İtalya'da Emilia-Romagna ve Puglia bölgeleri okul, hastane ve bakımevi gibi toplu yemek hizmeti veren kurumlarda çiğ domates servisini durdurdu. ABD'DE SALGINLAR ŞEFFAFLIK TARTIŞMASI BAŞLATTI Gedik, ABD'de tartışmanın şeffaflık üzerinden yürüdüğünü söyledi. Yaz boyunca süren ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) eylülde sona erdiğini açıkladığı Cyclospora salgınında 12 bin 883 kişi hastalandı, 570 kişi hastaneye kaldırıldı, 2 kişi hayatını kaybetti. Soruşturmacılar salgını Meksika'dan gelen, parazit bulaşmış iceberg marula bağladı. Gedik'in aktardığına göre ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) dosyayı kapatırken parazitin marula nasıl bulaştığını kanıtlarla netleştiremediğini kabul etti. Tavuklu dürümlerle bağlantılı E. coli O157 salgınında da hasta sayısı 50'ye ulaştı. Ürünü satan market zincirinin adı ilk kez 15 Ekim'de açılan bir tazminat davasında geçti, ABD Tarım Bakanlığı (USDA) bağlantıyı 23 Ekim'de bir gazeteye gönderdiği e-postayla doğruladı. Gedik, "Zincirin adını resmi bir açıklamadan değil, basından öğrendik. 'Ürün ve marka neden açıklanmıyor' sorusu ekim boyunca en çok tartışılan konuların başına geçti" dedi. ÇİN'DEKİ ARAŞTIRMA DİRENÇ RİSKİNİ HESAPLADI King's College London ile Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin araştırmacıları 20 Ekim'de Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmada Çin'deki gıda zincirinde 2050'ye kadar yayılması muhtemel Salmonella direnç özelliklerini ortaya koydu. Araştırmacılar 16 yılda insan, çiftlik hayvanı, et ve üretim ortamlarından toplanan 2 bin 536 Salmonella genom dizisini inceledi, ilaçlara karşı direnç sağlayan 400'ü aşkın özellik tespit etti. Çalışmaya göre gıda işleme çalışanları son çare antibiyotiklere direnç özelliklerini orantısız biçimde taşıyor. Gedik, "Antimikrobiyal direnç hastane duvarlarının içinde kalan bir sorun değil. İnsan, hayvan, gıda ve çevrenin birbirine bağlı olduğu bir alanı ilgilendiriyor" diye konuştu. LİSTERİA DOSYASI HENÜZ KAPANMADI Gedik'in verdiği bilgiye göre kaynağı çözülemeyen Salmonella kaynaklı yeni bir salgında 59 hasta laboratuvarda doğrulandı. Listeria salgınına ise bir haftada 4 yeni hasta eklendi, toplam 50'ye çıktı. Gedik, "Listeria'da belirtilerin ortaya çıkması 70 güne kadar uzayabiliyor, hasta sayısının daha da yükselmesi şaşırtıcı olmaz" dedi. Ekimin genel tablosunu iki riskle özetleyen Gedik, buzdolabında saklanıp pişirilmeden tüketilen hazır gıdalarda Listeria'yı, kuru ve nemi az ürünlerde Salmonella'yı işaret etti. Muhabir: Emre Kaymal