Avustralya’daki Sidney Üniversitesi’nden araştırmacılar, depresyonun vücut saatiyle bağlantılı yeni bir alt tipini tanımladı. “Sirkadiyen depresyon” adı verilen bu tipin, ağır, tekrarlayan ya da süregelen depresyonu olan hastaların yaklaşık dörtte birinde görüldüğü belirtiliyor. Araştırmacılar, bu hastalarda yaygın antidepresanların beklenen etkiyi göstermeyebileceğini, vücut saatini hedefleyen tedavilerin ise daha faydalı olabileceğini söylüyor. Sirkadiyen ritim nedir? Sirkadiyen ritim, vücudun yaklaşık 24 saatlik iç saati. Uyku ve uyanıklık döngüsünü, hormon salgısını ve enerji düzeyini düzenliyor. Bu ritmin bozulmasının ruh sağlığı sorunlarıyla ilişkili olduğu uzun zamandır biliniyor. Örneğin sonbahar ve kışta gün ışığı azaldığında bazı kişilerde “mevsimsel duygu bozukluğu” adı verilen bir depresyon görülebiliyor. Araştırmanın başındaki psikiyatr Prof. Dr. Ian Hickie, bunun “buzdağının yalnızca görünen kısmı” olduğunu söylüyor. 11 bin kişi incelendi Araştırma, “British Journal of Psychiatry” dergisinde yayımlandı. Ekip, Avustralya Depresyon Genetiği Araştırması’na katılan 18-90 yaş arasındaki 11 bin 380 yetişkinin verisini inceledi. Bu kişilerin yaklaşık 2 bin 600'ü, yani yaklaşık dörtte biri, sirkadiyen alt tipin ölçütlerini karşıladı. Çalışmanın ilk yazarı Emiliana Tonini. Hickie ile birlikte Jacob Crouse de çalışmanın kıdemli yazarları arasında. Araştırmacılar, sirkadiyen depresyonu altı ölçüte göre tanımlıyor. Kişinin bunlardan üçünü karşılaması gerekiyor: Çok yorgun uyanmak Saatinde kalkamamak Kendini “gece kuşu” olarak tanımlamak Boş günlerde normalden çok daha geç saatlere kadar uyumak Uyku, sosyallik, ruh hali, kilo, iştah ya da enerji düzeyinde mevsime göre değişiklik yaşamak Depresyon dönemlerinde fazla uyumak Bu alt tipin özellikleri Araştırmaya göre sirkadiyen alt tipe uyan kişilerin depresyonu daha erken yaşta başlıyor. Bu kişiler depresyonda olduğu dönemlerde daha fazla kilo alıyor. Ayrıca mani, psikoz ve intihar düşüncesi gibi daha ağır klinik belirtilerin bu grupta daha sık bildirildiği belirtiliyor. Bu bulgular, araştırmacıların yönteminden gelen sonuçlar. Sirkadiyen alt tipin henüz resmî bir tanı olarak tanımlanmış değil. Tedavi nasıl olabilir? Sidney Üniversitesi’nin açıklamasına göre bu alt tip, serotonin üzerinden etki eden yaygın antidepresanlara (SSRI) daha dirençli. Buna karşılık melatonin, melatonin hedefli antidepresanlar ve ışık terapisi gibi vücut saatinin devrelerini hedefleyen tedavilere daha iyi yanıt veriyor. Crouse, bu tedavilerin sirkadiyen özellik taşıyan kişilerde çok daha anlamlı olabileceğini ve hekimlerin bunlara daha erken başvurması gerektiğini söyledi. Işık terapisinde hastalar, özel filtreli ve parlak ışık kaynaklarının karşısında vakit geçiriyor. İşlem genellikle sabah saatlerinde uygulanıyor. Bu tedavi mevsimsel depresyonda uzun süredir ilk sıradaki seçeneklerden biri olarak kabul ediliyor. Mevsimsel olmayan depresyon ve bipolar bozuklukta da çalışılıyor. Yan etkileri çoğunlukla geçici ve ışığa maruz kalma süresi kısaltılarak giderilebiliyor. Alanın uzmanlarından, kâr amacı gütmeyen bir ışık terapisi merkezinin başkanı Dr. Michael Terman da uyanmakta zorlanma ve fazla uyuma gibi özelliklerin, tedavinin zamanlamasını hedef alan yöntemlere dikkat çektiğini söyledi. Dikkat edilmesi gerekenler Çalışma, bir anketle toplanan verilere dayanıyor ve kesitsel bir araştırma. Yani katılımcıların sonuçları belli bir noktada ölçüldü, zaman içinde izlenmedi. Antidepresanlara yanıt da kişilerin kendi bildirimlerine dayanıyor. Bu nedenle sonuçların, ilaç ya da ışık tedavisinin etkisini kesin olarak kanıtlamadığı, daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğu belirtiliyor. Depresyon belirtileri yaşayan, uyku düzeni bozulan ya da kendini kötü hisseden kişilerin bir sağlık uzmanına başvurması gerekiyor. Kullanılan ilaçları kendi başına bırakmak, melatonin ya da ışık terapisini doktor kontrolü olmadan başlatmak önerilmiyor.